Prawidłowe oznakowanie ppoż w budynkach to nie kwestia dobrego smaku, lecz bezwzględny wymóg prawny – zarówno w dużych zakładach produkcyjnych, jak i biurach czy obiektach handlowych na Dolnym Śląsku. Przedsiębiorcy oraz zarządcy nieruchomości, którzy chcą spełnić wymogi rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków (Dz.U. Nr 109, poz. 719), znajdą certyfikowane znaki przeciwpożarowe w sześciu kategoriach – od oznaczeń w standardzie PN-92, przez ISO 7010, aż po naklejki na gaśnice i tabliczki telefonów alarmowych. Zanim dojdzie do kontroli Państwowej Straży Pożarnej, dobrze jest wiedzieć, jakie konkretnie oznaczenia są wymagane, gdzie je montować i jakie konsekwencje grożą za niedopełnienie tych obowiązków.
Podstawa prawna – co mówią przepisy?
Obowiązek stosowania oznaczeń ochrony przeciwpożarowej wynika wprost z kilku aktów prawnych. Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2057) nakłada na właścicieli, zarządców i użytkowników obiektów obowiązek przestrzegania przepisów ppoż oraz utrzymywania sprzętu gaśniczego w pełnej sprawności. Rozporządzenie MSWiA z 7 czerwca 2010 r. doprecyzowuje, że drogi ewakuacyjne, miejsca rozmieszczenia gaśnic, hydrantów wewnętrznych i zewnętrznych, a także wyłączniki główne prądu muszą być oznakowane w sposób widoczny i trwały. Kodeks pracy w art. 207 § 2 dodatkowo zobowiązuje pracodawcę do zapewnienia pracownikom bezpiecznych warunków pracy, co obejmuje kompletne oznakowanie ppoż na każdym stanowisku.
Za brak wymaganego oznakowania lub jego zły stan techniczny Państwowa Inspekcja Pracy może nałożyć mandat do 2000 zł, a w przypadku postępowania wykroczeniowego przed sądem – grzywnę do 30 000 zł. Inspektor Państwowej Straży Pożarnej dysponuje natomiast uprawnieniem do wstrzymania użytkowania obiektu lub jego części do czasu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości.
Norma PN-92 i PN-EN ISO 7010 – czym się różnią?
Polskie przepisy dopuszczają dwa główne standardy oznaczeń ppoż, które różnią się zarówno symboliką, jak i zakresem zastosowania. Standard PN-92/N-01256/01 obejmuje szesnaście oznaczeń, w tym znaki informacyjne, zakazu – np. „palenie tytoniu zabronione” – oraz ostrzegawcze dotyczące materiałów wybuchowych. To starszy standard, który jednak nadal obowiązuje i jest uznawany przez organy kontrolne.
Norma PN-EN ISO 7010:2012 to standard międzynarodowy, zawierający osiemnaście piktogramów skupionych wyłącznie na informowaniu o lokalizacji sprzętu gaśniczego, alarmów oraz dróg ewakuacyjnych. Obiekty wybudowane lub gruntownie przebudowane po 2012 r. powinny stosować oznakowanie zgodne z ISO 7010, co zapewnia spójność z przepisami obowiązującymi w pozostałych krajach Unii Europejskiej – ważne zwłaszcza dla firm z Wrocławia i całego Dolnego Śląska prowadzących działalność transgraniczną lub obsługujących zagranicznych klientów i pracowników.
Sześć kategorii znaków ppoż – co obejmuje każda z nich?
Oznakowanie ppoż dzieli się na sześć grup, z których każda pełni inną funkcję w systemie ochrony obiektu. Pierwsza grupa – Przeciwpożarowe PN-92 – to szesnaście oznaczeń obejmujących zarówno kierunki do sprzętu gaśniczego, jak i zakazy oraz ostrzeżenia. Druga – Przeciwpożarowe ISO 7010 – osiemnaście znaków informacyjnych wskazujących m.in. lokalizację gaśnic, hydrantów, alarmów i drzwi ppoż.
Trzecia kategoria to techniczne środki przeciwpożarowe, obejmująca osiemnaście oznaczeń podlegających normie PN-97/N-01256/04 – w tej grupie znajdziemy m.in. znak hydrantu zewnętrznego, zakaz używania dźwigu podczas pożaru oraz nakaz zamykania drzwi przeciwpożarowych. Czwarta, najobszerniejsza kategoria – Przeciwpożarowe uzupełniające – liczy ponad pięćdziesiąt różnorodnych oznaczeń, w tym rewersów znaków i tabliczek „brama pożarowa – parkowanie zabronione”. Piąta grupa to naklejki na gaśnice – dwadzieścia wzorów zawierających informacje o typie i wadze urządzenia. Szósta, ostatnia – Tabliczki telefonów alarmowych – to sześć oznaczeń z numerami służb ratunkowych: 112, 998 (straż pożarna), 999 (pogotowie) i 997 (policja).
Gdzie i jak montować oznakowanie ppoż?
Rozmieszczenie znaków musi być przemyślane, bo źle umieszczone tablice mogą działać na niekorzyść – dezorientować użytkowników zamiast im pomagać. Znaki ewakuacyjne i kierunkowe montuje się na wysokości od 2,0 do 2,5 m od podłogi, tak by były widoczne ponad głowami przemieszczających się ludzi. Gaśnice oznacza się na ścianie bezpośrednio nad lub obok urządzenia, a przy długich korytarzach – w odległości co najwyżej 20 m między kolejnymi oznakowaniami kierunkowymi.
W budynkach, w których warunki oświetleniowe mogą być ograniczone przez dym lub awarię zasilania, przepisy wymagają stosowania znaków fotoluminescencyjnych – wykonanych z materiału pochłaniającego światło i świecącego w ciemnościach przez co najmniej 10 minut zgodnie z normą PN-EN ISO 16069. Obiekty wielokondygnacyjne na terenie Wrocławia i aglomeracji dolnośląskiej, takie jak centra handlowe, biurowce klasy A i hotele, najczęściej łączą tablice standardowe z oznakowaniem fotoluminescencyjnym oraz awaryjnym oświetleniem ewakuacyjnym.
Obowiązki pracodawcy i zarządcy budynku
Pracodawca zatrudniający choćby jednego pracownika jest zobowiązany do wyznaczenia osoby odpowiedzialnej za ochronę ppoż w obiekcie lub zawarcia umowy z uprawnionym specjalistą ds. ochrony przeciwpożarowej – wynika to z art. 4 ustawy z 24 sierpnia 1991 r. Osoba ta odpowiada m.in. za aktualny stan oznakowania, terminowe przeglądy gaśnic – przeprowadzane co rok – oraz organizację ćwiczeń ewakuacyjnych co najmniej raz na dwa lata w obiektach przeznaczonych dla ponad 50 osób.
Zarządca budynku mieszkalnego wielorodzinnego nie może cedować tych obowiązków wyłącznie na najemców. Wspólnota mieszkaniowa lub spółdzielnia jest zobowiązana do utrzymania oznakowania w częściach wspólnych – klatkach schodowych, garażach podziemnych i piwnicach – w stanie niepogorszonym przez cały rok. Za uszkodzone, zaklejone lub nieczytelne tablice ppoż w takich miejscach odpowiedzialność prawną ponosi zarząd wspólnoty lub spółdzielni.
Kontrole i kary – jak się przygotować?
Państwowa Straż Pożarna przeprowadza kontrole z urzędu lub na podstawie skargi i sprawdza m.in. kompletność oznaczeń, ich aktualność, zgodność z normami oraz stan techniczny. Brakujące oznakowanie stanowi naruszenie przepisów techniczno-budowlanych i może skutkować nakazem usunięcia uchybień w wyznaczonym terminie, zwykle od 14 do 30 dni. Jeśli nieprawidłowości nie zostaną usunięte, inspektor może skierować wniosek o ukaranie do sądu lub wydać decyzję o częściowym wstrzymaniu użytkowania obiektu.
Dobrą praktyką jest przeprowadzenie własnego audytu oznakowania przed planowaną kontrolą lub zmianą układu pomieszczeń. Szczególną uwagę trzeba zwrócić na zgodność oznaczeń z faktycznym rozkładem sprzętu gaśniczego – przesunięcie gaśnicy bez aktualizacji tablicy kierunkowej to jeden z najczęściej stwierdzanych błędów podczas inspekcji w dolnośląskich zakładach pracy.
Praktyczne wskazówki przy wyborze oznaczeń
Przy zakupie oznaczeń ppoż kluczowe jest ustalenie, czy obiekt wymaga standardu PN-92, ISO 7010, czy obu naraz – a w tym pomoże lektura projektu technicznego budynku lub konsultacja z inspektorem nadzoru budowlanego. Materiał wykonania powinien być dostosowany do warunków panujących w pomieszczeniu: folia samoprzylepna sprawdza się w suchych biurach, natomiast płyta PCV lub płyta sztywna ABS jest lepsza w halach produkcyjnych narażonych na wilgoć i wysoką temperaturę. Przed zakupem warto sprawdzić, czy producent deklaruje zgodność z normą PN-EN ISO 7010:2012 oraz czy oferuje tablice w wersji fotoluminescencyjnej – to jeden zestaw zakupu, który chroni przed późniejszymi poprawkami po kontroli.
Źródła:
- isap.sejm.gov.pl (Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej)
- isap.sejm.gov.pl (Rozporządzenie MSWiA z 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków)
- pip.gov.pl (Państwowa Inspekcja Pracy – przepisy BHP i ochrona ppoż)
- pkn.pl (Norma PN-EN ISO 7010:2012 – Symbole graficzne. Barwy bezpieczeństwa i znaki bezpieczeństwa)
- straz.gov.pl (Państwowa Straż Pożarna – zasady kontroli obiektów)
- ciop.pl (Centralny Instytut Ochrony Pracy – wymagania dotyczące oznaczeń bezpieczeństwa)
